است و بالاى شهر تعزّ باغ و بوستانهايى است كه به آن صهلة گفته‌اند و امير يمن آب را از كوهها بدانجا جارى ساخته و در ميان بوستانها بناى بزرگى ساخته است . « 1 » ابن بطوطه سياح مغربى كه از يمن ديدن كرده در وصف تعزّ مىنويسد : از بزرگترين و نيكوترين شهرهاى يمن است . مردمى خشن و متكبر دارد . اين شهر سه محله دارد كه در محله اول سلطان با غلامان و حواشى و رجال دولت ، در محله دوم امرا و لشكريان و در محله سوم تودهء مردم سكونت دارند . تعز بازار بزرگى دارد كه محالب خوانده مىشود . « 2 » شبام شهر كوچكى كه در ارتفاع 2635 مترى از سطح دريا واقع است . سلسله جبال كوچكى از شمال غربى آن مىگذرد كه قلعهء شبام بر آن قرار دارد . بر گرد شهر بارويى است . اين شهر كاملا قديمى است . گلازر ( آلمانى ) از آنجا نقوش گرانبهايى را ، كه دلالت بر قدمت شهرهاى يمن داشت ، به دست آورد . « 3 » ابن رسته مىنويسد : در شش فرسخى صنعاء قلعه‌اى است كه از آن ابن يعفر ، امير يمن ، بوده و به نام شبام ( شبام ) معروف است . اين قلعه بجز يك معبر تنگ كوهستانى دشوار و صعب العبور كه بر آن پلى نصب كرده‌اند ، راه ديگرى ندارد . در اين قلعه بيش از 500 كوشك و بيش از 40 قريه وجود دارد . در آنها چشمه‌ها ، نهرها ، مزارع ، بوستانها ، نخلها و چهارپايانى مانند شتر ، گاو و گوسفند فراوان است . در خود قلعه بازار و مسجد جامع بزرگى است . « 4 » همدانى ( م . 334 ) در وصف شبام مىنويسد : شهرى است با مساجد بزرگ . ساكنان آن حضرموتىها بودند . در آن شهر سه مسجد بوده است كه كندىها نيمى از آنها را خراب كرده‌اند . اين شهر نخستين شهر حميرىها بوده است . « 5 » فاصلهء شبام تا صنعاء به نوشته مقدسى يك مرحله بوده است . « 6 » به نوشتهء ادريسى شبام از سرزمين حضرموت است . قلعه‌اى بلند واقع در كوه شبام دارد كه مشرف بر شهر است . در اين كوه دهات بسيار آباد ، كشتزارها ، آب روان ، غلات ، درختان خرما و نيز سنگهاى گرانبهاى عقيق ، نقره و جزع

--> ( 1 ) . تقويم البلدان ؛ ص 91 . ( 2 ) . سفرنامه ابن بطوطه ؛ ج 1 ، ص 272 . ( 3 ) . جغرافية شبه جزيرة العرب ؛ ص 303 . ( 4 ) . اعلاق النفيسه ؛ ص 131 . ( 5 ) . صفة جزيرة العرب ؛ ص 169 . ( 6 ) . احسن التقاسيم ؛ بخش 1 ، ص 156 .